Trần bì và những công dụng chữa bệnh hiệu nghiệm

Ngày: 21-11-2020 / Danh mục: Cẩm nang trị ho

Trần bì là tên dùng để chỉ một loại dược liệu trong đông y. Còn trong đời sống hàng ngày, trần bì chính là tên gọi khác của vỏ quýt – thứ mà ai ai cũng biết nhưng có thể lại chưa nắm rõ được những công dụng chữa bệnh vô cùng hiệu quả. Và bài viết sau sẽ nói rõ hơn về vị thuốc vô cùng thân thuộc này. 

Cách nhận diện 

Cây quýt hẳn không còn xa lạ với nhiều người. Cây quýt thuộc họ cam, là loài cây nhỏ, cao ngang tầm vai người, nhiều cành, thân có gai nhỏ. Lá màu xanh, dạng lá đơn, mọc sole nhau, mùi thơm hơi cay. Hoa trần bì có màu trắng, nhỏ. Quả khi chín màu vàng, vị chua ngọt, thanh mát. Đặc biệt là vỏ quýt (trần bì) có vị hơi cay, thơm, được dùng trực tiếp để làm dược liệu hoặc qua phơi sấy.

Cây quýt rất phổ biến ở nước ta. Nó có mặt ở khắp mọi nơi, khắp mọi vùng miền, tỉnh thành, mọi vùng khí hậu. Và gần như trong mọi gia đình. Người ta có thể trồng quýt để lấy quả ăn, lấy lá, hoặc trồng làm cảnh, nhất là vào những ngày tết, quýt được cắt tỉa, uốn quả tạo thành thế bonsai đẹp mắt dùng bày trang trí trong nhà. 

Với loại quýt trồng ăn trái, thường được thu hoạch quả vào đợt cuối năm (tháng 11 đến tháng 1 năm sau). Có thể ăn liền. Quýt là trái cây vô cùng tốt với sức khỏe con người. Nó cung cấp lượng vitamin C dồi dào giúp tăng cường đề kháng cho cơ thể. Có thể ăn trực tiếp sau khi hái quả hoặc chế biến làm nước ép, xay sinh tố, nướng,.. tùy thuộc vào mục đích sử dụng.

Với loại quýt dùng để chế biến dược liệu, quả sau khi thu hái sẽ tách vỏ. Lấy phần vỏ, thái sợi to bản, mang sấy khô hoặc sao cho đến khi quắt lại là có được dược liệu trần bì.

Nhận diện trần bì

Công dụng của trần bì theo đông y

Từ xa xưa, trần bì đã được sử dụng như một dược liệu phổ biến và nhiều công năng. 

Theo đông y, trần bì có vị cay, đắng, tính ôn, vào kinh phế, can, tỳ, vị. Tác dụng của trần bì thường được các thầy thuốc đông y nhắc đến là:

  • Giải tửu độc
  • Lợi phế khí
  • Bổ Tỳ và Vị
  • Khí thực đờm trệ tất dụng, hóa đờm
  • Lý khí
  • Táo thấp
  • Hành thủ thái âm, túc thái âm kinh
  • Lợi tiểu tiện
  • Trị bàng quang lưu nhiệt

Trần bì thường được dùng trong các bài thuốc chữa các chứng bệnh liên quan đến phổi, chữa viêm phế quản, tiêu đờm, tiêu hóa kém, ợ hơi bụng đầy trướng, kháng khuẩn tốt. Theo như kinh nghiệm dân gian, vỏ quýt còn rất hiệu quả trong việc chống say tàu xe bằng cách lấy một miếng vỏ quýt cho lên mũi ngửi. Vị thơm cay của trần bì sẽ làm hạn chế mùi tàu xe và đánh lừa cảm giác gây buồn nôn.

Đánh giá của Tây y về trần bì

Vỏ quýt có tên khoa học là Pericarpium Citri Reticulatae. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, trong vỏ quýt chứa rất nhiều thành phần đóng vai trò kháng viêm kháng khuẩn, có ích cho cơ thể.

Trần bì chứa khoảng 1,5 – 2% tinh dầu, trong đó có các thành phần chính như Cryptoxanthin, Limolene, Vitamin B1 và C, Elemene, Hesperidin, Iopropenyl-toluene, Beta-sesqui-phellandrene, Caroten, Copaneme, Anpha-humulenol acetate.

Một số tác dụng:

  • Với hệ hô hấp, trần bì giúp kích thích lớp niêm mạc đường hô hấp, làm loãng đờm, tiêu viêm, tăng tiết dịch, giãn phế quản, hạ cơn hen.
  • Với hệ tiêu hóa, thành phần tinh dầu có trong vỏ quýt có tác dụng kích thích đường tiêu hóa, kích thích ruột, tăng tiết dịch vị, làm giãn cơ trơn ruột và dạ dày.
  • Khả năng kháng viêm kháng khuẩn thông qua tác dụng ức chế sự sinh trưởng và phát triển của tụ cầu khuẩn, trực khuẩn.
  • Vỏ quýt còn có khả năng giúp cơ thể chống dị ứng, lợi mật, ức chế cơ trơn của tử cung.
  • Một vài thí nghiệm ở chuột nhắt cho thấy trần bì có tác dụng kháng viêm, chống loét, giảm tiết dịch ở dạ dày, chữa làm các vết loét.
  • Nhiều nhà nghiên cứu khi tiến hành trên thỏ và chó khi phản ứng với trần bì còn khẳng định tác dụng hưng phấn tim thông qua việc khi tiêm thuốc vào tĩnh mạch của thỏ và chó có tác dụng ức chế, huyết áp tăng cao, dạ dày không bị ảnh hưởng.
  • Đặc biệt, vỏ quýt còn được sử dụng như một loại tinh dầu thiên nhiên giúp xông nhà với mùi thơm dễ chịu, dùng để đuổi ruồi muỗi, làm sạch không khí trong nhà. Một số gia đình có người già người cao tuổi hoặc người ốm cũng dùng tinh dầu trần bì để tạo hương thơm dễ chịu, giúp thông mũi.

Những bài thuốc từ trần bì

Bản thân trần bì đã là một vị thuốc hữu hiệu trong điều trị bệnh. Một số phương pháp chế biến thường thấy như phơi khô và sắc nước uống; nghiền nhỏ pha nước; hoặc ngậm trực tiếp; làm mứt,… Tuy nhiên, để tăng hiệu quả, người ta thường kết hợp trần bì với một hoặc nhiều thành phần khác để tạo thành bài thuốc đông y.

Bài thuốc chữa ho do cảm lạnh, ho đờm, ho do viêm họng, viêm phế quản:

  • 6 gram Trần bì, 6 gram Khương bán hạ, 12 gram Bạch linh, 4 gram Cam thảo thành 1 thang thuốc. Đem sắc lấy nước, thêm chút gừng tươi để chống đau bụng.
  • Trần bì, Cát cánh, Tô diệp mỗi vị 6 gram cùng với 4 gram Cam thảo, sắc để lấy nước uống mỗi ngày.
  • 6 gram mỗi loại Trần bì, Bán hạ, Cam thảo, 20 gram Đương quy, 10 gram Bạch linh cùng với 3 lát Gừng tươi thành 1 thang. Mang sắc nước để dùng hàng ngày.
  • Trần bì 500 gram, Cam thảo 1000 gram cùng với 125 gram Cát cánh. Mang tán thành bột mịn rồi vo viên, 8gram mỗi viên dùng cho 1 lần uống. Ngày 2 lần (sáng và tối).

Tuy nhiên, việc chế biến và sử dụng các bài thuốc này khá phức tạp do khâu chế biến, các nguyên liệu khó chuẩn bị, lại không lưu giữ được lâu, ảnh hưởng đến chất lượng thuốc, Vì vậy thay bằng các phương thuốc dân gian cổ truyền thì siro ho thảo dược Laminherb với thành phần trần bì kết hợp cùng 4 loại thảo dược thiên nhiên khác là cát cánh, xạ can, cúc tím, lá thường xuân tiện lợi hơn rất nhiều.Mặt khác, với công nghệ chiết tách hiện đại, đảm bảo vệ sinh và an toàn trong khâu chế biến, giữ được hàm lượng tinh chất cao, siro laminherb được đánh giá là một trong những sản phẩm tốt nhất để trị ho, long đờm, bổ phế, tăng cường sức đề kháng.